Цөмийн аюулыг бэлгэддэг цагийг дахин урагшлууллаа
Хүн төрөлхтний өөрсдийн үүсгэсэн глобал аюулыг харуулдаг “Дэлхийн сүйрлийн цаг”-ийн зүү 2026 онд дахин урагшилж, шөнө дундаас ердөө 85 секундын өмнө, 23:58:35 дээр тогтоод байна гэж “Bulletin of the Atomic Scientists” сэтгүүл мэдээлэв. Энэ удаагийн өөрчлөлтөөр зүүг 4 секундээр урагшлуулсан бөгөөд төслийн 80 жилийн түүхэнд бүртгэгдсэн хамгийн аюултай түвшин хэвээр хадгалагдлаа.
Энэхүү цаг нь бодит цагаар биш, харин цөмийн дайн, уур амьсгалын хямрал, дэвшилтэт технологийн буруу ашиглалт зэрэг хүн төрөлхтний оршин тогтнолд заналхийлж буй эрсдэл ямар түвшинд байгааг бэлгэдэл хэлбэрээр илэрхийлдэг үзүүлэлт юм.
“Хүн төрөлхтөн бодит аюулаа бууруулах дорвитой алхам хийгээгүй”
“Bulletin of the Atomic Scientists” сэтгүүлийн эрхлэгч Александра Беллийн хэлснээр, өнгөрсөн жил дэлхийн улс орнууд өөрсдийн бий болгосон аюулыг багасгах чиглэлд бодит, утга учиртай ахиц гаргаагүй гэсэн дүгнэлтэд хүрчээ.
Тэрээр “Эрсдэлийн түвшин хэвээрээ бус, улам нэмэгдэж байна. Харин олон улсын хамтын ажиллагаа эсрэгээрээ суларч, итгэлцэл алдагдаж байгаа нь хамгийн их түгшүүр төрүүлж байна. Бидэнд цаг бараг үлдээгүй” хэмээн онцолсон байна.
23:58:35 гэсэн үзүүлэлт нь уг төслийг эхлүүлсэн цагаас хойших бүх хугацаанд бүртгэгдсэн хамгийн муу түвшнийг дахин баталгаажууллаа. Өөрөөр хэлбэл, эрдэмтдийн үнэлгээгээр хүн төрөлхтөн “сүйрэл”-ийг бэлгэдсэн шөнө дундэд хэзээ ч байгаагүй ойртсон хэвээр байна.
Украины дайн, цөмийн эрсдэл ба их гүрнүүдийн түрэмгий бодлого
“Дэлхийн сүйрлийн цаг”-ийн зүүг 2023 онд Украины дайнд цөмийн зэвсэг ашиглах магадлалтай холбоотойгоор урагшлуулж, шөнө дунд хүртэлх зайг 90 секунд болгож байсан. Үүний дараа 2025 онд дахин нэг секундээр урагшлуулж, эрсдэлийн түвшин улам хурцадсаныг харуулсан бол одоо шөнө дунд хүртэл 85 секунд үлдлээ.
Төслийн эрдэмтдийн тайлбарт, өнгөрсөн нэг жилийн хугацаанд байдал дээрдэхийн оронд эсрэгээрээ дордож, Орос, Хятад, АНУ зэрэг тэргүүлэгч гүрнүүд өмнөх анхааруулгыг үл тоон, “түрэмгий, өдөөн хатгасан, үндсэрхэг” өнгө аястай бодлогоо үргэлжлүүлж, зарим тохиолдолд улам ширүүсгэсэн гэж дурджээ.
Эрдэмтэд өмнөх мэдэгдлээрээ дэлхийн сүйрэл рүү улам ойртож байгааг анхааруулсан ч тухайн улс орнууд бодит эрсдэлийг бууруулах урт хугацааны хариуцлагатай алхам хийхийн оронд геополитикийн эсрэг талдаа давуу байдал олохыг илүүд үзсээр байгааг тэмдэглэсэн байна.
Олон улсын хамтын ажиллагааны нуран хан ба нийлмэл эрсдэл
Төслийн шинжээчдийн дүгнэлтээр, сүүлийн жилүүдэд асар их үнэ цэнээр бий болгосон олон улсын харилцан ойлголцол, институцийн механизм аажмаар нурж байна. Томоохон улс орнуудын хооронд “ялагч бүхнийг авна” гэсэн логикоор яваа өрсөлдөөн эрчимжиж, хамтын аюулгүй байдал, дүрэмд суурилсан дэг журмыг улам сулруулж байгаа нь цагийн зүүг урагшлуулах гол шалтгаануудын нэг болжээ.
Эрдэмтэд энэ байдал нь цөмийн зэвсэг ашиглах эрсдэлийг нэмэгдүүлэхээс гадна уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулах, биотехнологийн буруу хэрэглээг хязгаарлах, хиймэл оюуны аюулыг хянах зэрэг нийлмэл сорилтууд дээр зайлшгүй шаардлагатай олон улсын хамтын ажиллагааг уналтад хүргэж байгааг тодотгосон.
Тэдний хэлснээр, цөмийн шинэ зэвсэглэлийн уралдаан, стратегийн зэвсгийн хяналтын гэрээнүүдийн сулрал, уур амьсгалын амлалтаа биелүүлэхээс зайлсхийх байдал, биологийн болон дижитал технологийг цэргийн зорилгоор ашиглах магадлал зэрэг хүчин зүйл нэгэн зэрэг давхцаж, хүн төрөлхтний ирээдүйн эрсдэлийг “системийн түвшинд” өсгөж байна.
“Цаг бараг үлдээгүй” гэх дохионы утга
“Дэлхийн сүйрлийн цаг” нь бодит цаг хугацааг хэмждэг төхөөрөмж биш ч шинжлэх ухаан, аюулгүй байдал, геополитикийн байдлын нийлмэл дүгнэлт дээр суурилсан бэлгэдэл гэдгээрээ олон улсын түвшинд нөлөөтэй үзүүлэлт хэвээр байна.
Эрдэмтэд энэ жилийн мэдэгдэлдээ, цагийг шөнө дундтай улам ойртуулж байгаа нь ганцхан цөмийн дайн гэхээс илүү өргөн хүрээтэй, параллель эрсдэлүүдийг нэгтгэн харуулж байгаа хэрэг гэж тодотгосон. Үүнд цөмийн стратегийн тогтоон барилт алдагдах, уур амьсгалын ноцтой хямрал, биотехнологийн хяналтгүй хэрэглээ, хиймэл оюуны зохион байгуулалтгүй өрсөлдөөн зэрэг бүгд багтаж байна.
Шөнө дунд хүртэл үлдсэн 85 секунд нь “айлган сүрдүүлэх тоо” гэхээс илүү, орчин үеийн олон талт аюулын түвшин аль хэдийн хүлээн зөвшөөрөх боломжгүй хэмжээнд хүрснийг сануулах, улмаар эрсдлийг бууруулах бодит шийдвэр, хамтын ажиллагааг нэн даруй шаардаж буй дохио гэж төслийн баг дүгнэжээ.
