Монголын нутгаас дээд палеолитын үеийн ховор олдвор дахин бүртгэгдэв
Археологичид Монголын нэгэн агуйд малтлага хийх үеэр плейстоцены үеийн хурдсаас эртний хүний шүд илрүүлжээ. Судлаачдын мэдээлснээр уг олдвор нь ойролцоогоор 31-28 мянган жилийн өмнө амьдарч байсан орчин үеийн анатомийн хэв шинжтэй хүнд хамаарах аж. “Quaternary Science Reviews” сэтгүүлд нийтэлсэн өгүүлэлд дурдсанаар, өмнө нь Монголын нутаг дэвсгэрээс дээд палеолитын үед холбогдох хүний үлдэгдэл ердөө нэг удаа л илэрч байсан бөгөөд энэ нь тус улсаас олдсон ийм төрлийн хоёр дахь олдвор болж байна.
Homo sapiens Монголын нутагт эрт үеэс хүрч ирсэн байх магадлалтай
Одоогийн шинжлэх ухааны таамгаар орчин үеийн анатомийн хэв шинжтэй анхны хүмүүс буюу Homo sapiens нь 50-40 мянган жилийн өмнө Өмнөд Сибирийн бүс нутаг, тухайлбал Алтай болон Байгал нуур орчимд суурьшсан гэж үздэг. Тиймээс тэр үед кроманьон хүмүүс өнөөгийн Монголын нутагт ч нэвтэрсэн байх боломжтой гэж эрдэмтэд үзэж ирсэн. Гэвч Монголын дээд палеолитын үеийн хүний үлдэгдэл маш ховор олддог тул энэ таамгийг батлах баримт цөөн хэвээр байжээ.
Сүүлийн жилүүд хүртэл Монголд илэрсэн кроманьон хүний үлдэгдлийн тухайд судлаачид зөвхөн нэг олдворын талаар мэдээлж байсан юм.
Салхитын олдвороос хойших хоёр дахь чухал нээлт
2006 онд Салхит гэх газарт уул уурхайн олборлолтын үеэр ажилчид хүний гавлын тагны урд хэсгийг олсон байна. Дараа нь тэнд хийсэн археологийн судалгаагаар өөр ясны үлдэгдэл болон эртний эд өлгийн зүйл илрээгүй аж.
Гэсэн ч гавлын ясыг олон чиглэлийн мэргэжилтнүүд хамтран шинжлэхэд энэ нь ойролцоогоор 34,900-33,900 жилийн өмнө амьдарч байсан насанд хүрсэн эмэгтэйнх болох нь тогтоогджээ. Мөн ДНХ-ийн шинжилгээгээр тэрхүү эмэгтэй кроманьон хүн байсан бөгөөд Евразид өргөн тархсан N гаплогруппт хамаарч байсныг тогтоосон байна.
Цахиуртын хөндий дэх “Хөтөл усны агуй”-гаас шинэ олдвор гарчээ
Вроцлавын их сургуулийн судлаач Мирослав Масойць болон Австри, Монгол, Польш, Орос, АНУ, Францын эрдэмтэд хамтарсан баг Говь-Алтай аймгийн өмнөд хэсэгт байрлах Цахиуртын хөндийд хийсэн малтлагын үр дүнгээ танилцуулжээ. Тэд “Хөтөл усны агуй” нэртэй, ердөө 4.5 метрийн гүнтэй жижиг агуйд 2023 онд малтлага хийсэн байна.
Малтлагын үеэр агуйн плейстоцены үеийн давхаргаас чулуун зэвсгүүд цөөн тоогоор гарсан ч хамгийн онцгой олдвор нь маш сайн хадгалагдсан хүний шүд байжээ.
Олдсон шүд 20-30 орчим насны хүнийх байжээ
Палеоантропологичид уг шүдийг нарийвчлан судлаад 20-30 орчим насны хүний дээд эрүүний баруун талын үүдэн шүд болохыг тогтоосон байна. Үүний дараа судлаачид уг олдворыг неандерталь хүмүүс, эртний сапиенс болон орчин үеийн хүмүүсийн шүдтэй харьцуулан шинжилжээ.
Энэ харьцуулсан судалгааны дүнд уг шүд нь кроманьон хүнийх мөн гэдгийг баттай тогтоосон байна.
Шүдний насыг шинэ аргаар тогтоожээ
Олдворын он цагийг тогтоохын тулд эрдэмтэд уг шүдийг ижил болон түүнээс дээд талын соёлын давхаргаас олдсон амьтны үлдэгдэл, модны нүүрсний дээжтэй хамтатган радионүүрстөрөгчийн аргаар шинжилсэн байна. Судалгааны явцад олдворыг гэмтээлгүй шинжлэх шинэ аргыг ашиглажээ.
Тодруулбал, шүднээс авсан дээжийг 75 хэмийн халуун усанд найман цагийн турш боловсруулж, гарсан уусмалаас коллаген ялган авчээ. Дараа нь түүнийг хэт шүүлтүүрээр цэвэрлэсний дараа хурдасгуурт масс-спектрометрийн аргаар насыг нь тодорхойлсон байна.
31 мянган жилийн өмнөх хүний ул мөрийг баталсан үр дүн
Шинжилгээний дүнгээр уг шүд 28,300-30,700 жилийн өмнөх үед хамаарах магадлал 68.3 хувьтай, харин 26,800-32,000 жилийн өмнөх үед хамаарах магадлал 95.4 хувьтай байгааг тогтоожээ. Ийнхүү энэхүү олдвор нь Монголын нутаг дэвсгэрт дээд палеолитын үед хүн амьдарч байсныг дахин нэг бодит баримтаар баталсан ач холбогдолтой нээлт болж байна.
Цахиуртын хөндийгөөс илүү хожуу үеийн сонирхолтой дурсгал ч илэрчээ
Цахиуртын хөндийд хийсэн малтлага зөвхөн эртний хүний шүдээр хязгаарлагдаагүй байна. Судлаачид мөн илүү хожуу үеийн дурсгалууд дээр ажиллах үеэр нутгийн анчдын 11.3-10.5 мянган жилийн өмнө хэрэглэж байсан маш эртний вааран эдлэл илрүүлжээ. Энэ нь тухайн бүс нутагт хүн амын соёлын хөгжил олон үе шаттай өрнөж байсныг харуулах чухал баримт болж байна.
