Генийн өөрчлөлттэй гахайнаас авсан бөөрийг хүний биед шилжүүлэн суулгасны дараа 271 хоногийн турш үүргээ гүйцэтгэсэн онцгой тохиолдлын талаар АНУ-ын эмч нар мэдээлжээ. Одоогоор энэ нь амьтны эрхтнийг амьд хүнд шилжүүлэн суулгасны дараа хамгийн удаан хугацаанд ажилласан тохиолдолд тооцогдож байна.
66 настай Тим Эндрюс бөөрний хүнд хэлбэрийн дутагдалтай олон жил тэмцсэний эцэст 2025 оны нэгдүгээр сарын 25-нд генийн өөрчлөлттэй гахайн бөөр шилжүүлэн суулгах туршилтын мэс засалд орсон байна. Шинэ бөөр суулгасны дараа шууд ажиллаж эхэлж, нийт 271 хоногийн турш үндсэн үүргээ гүйцэтгэжээ.
Донор хүлээхэд долоон жил шаардагдаж болзошгүй байжээ
Мэс засалд орохоосоо өмнө Эндрюс тогтмол диализ хийлгэдэг байсан бөгөөд хүний донорын бөөр хүлээх хугацаа долоон жил хүртэл үргэлжилж болзошгүйг эмч нар түүнд хэлсэн байна.
Түүний бөөрний өвчин аль хэдийн эцсийн шатандаа орсон байсан тул диализийн эмчилгээг үргэлжлүүлсэн ч хамгийн ихдээ тав орчим жил амьдрах боломжтой гэсэн таамгийг эмч нар дэвшүүлж байжээ.
Харин гахайн бөөр шилжүүлэн суулгуулснаар тэр диализээс тодорхой хугацаанд чөлөөлөгдөж, өдөр тутмын амьдралдаа эргэн орох боломжтой болсон байна. Эндрюс уг хагалгаа өөрт нь “итгэл найдвар” өгсөн хэмээн ярьжээ.
Зургаан сарын дараагаас бөөрний судас гэмтэж эхэлсэн
Шилжүүлэн суулгасан бөөр эхний саруудад хэвийн ажилласан ч зургаан сар орчмын дараагаас хүндрэл илэрч эхэлжээ.
Бөөрний судаснууд гэмтэж, үрэвсэл үүссэнээр эрхтний ажиллагаа аажмаар муудсан байна. Улмаар 2025 оны аравдугаар сард эмч нар гахайн бөөрийг авах шаардлагатай болсон аж.
Үүний дараа Тим Эндрюс 82 хоногийн турш дахин диализ хийлгэж, 2026 оны нэгдүгээр сард хүний донорын бөөр шилжүүлэн суулгуулжээ. Түүний шинэ бөөр одоогоор хэвийн ажиллаж байгаа гэж мэдээлсэн байна.
Гахайнаас хүнд бөөр шилжүүлэх судалгааг АНУ-ын Mass General Brigham эмнэлгийн эмч, эрдэмтдийн баг хийж, үр дүнгээ The Lancet анагаах ухааны сэтгүүлд нийтэлжээ.
Ксенотрансплантаци донорын хомсдлын гарц болж магадгүй
Нэг зүйлийн амьтнаас өөр зүйлийн амьтанд, тэр дундаа амьтны эрхтнийг хүнд шилжүүлэн суулгах аргыг ксенотрансплантаци гэж нэрлэдэг.
Эрдэмтдийн үзэж буйгаар энэ технологи амжилттай хөгжвөл хүний донорын эрхтэн хүрэлцэхгүй байгаа өнөөгийн нөхцөлд томоохон гарц болж мэдэх юм.
Гахайг ийм төрлийн туршилтад сонгодог гол шалтгаан нь түүний дотоод эрхтнүүд хэмжээ, бүтэц талаасаа хүнийхтэй харьцангуй төстэй байдагтай холбоотой. Түүнчлэн гахайг олноор үржүүлэх боломжтой тул эрхтний эх үүсвэр болгон ашиглах боломж бусад амьтнаас өндөр гэж үздэг байна.
Гэхдээ энгийн гахайн бөөрийг шууд хүний биед шилжүүлэх боломжгүй. Хүний дархлааны тогтолцоо тухайн эрхтнийг гаднын биет хэмээн таньж, хүчтэй эсэргүүцэл үзүүлснээр богино хугацаанд ажиллагаагүй болгох эрсдэлтэй.
Гахайн генд 69 өөрчлөлт хийжээ
Энэ асуудлыг багасгахын тулд эрдэмтэд гахайн генетикийн бүтцийг өөрчилж, хүний дархлааны тогтолцоонд илүү нийцтэй болгох аргыг ашигласан байна.
Эндрюст шилжүүлэн суулгасан бөөрийг гарган авсан гахайн генд нийт 69 өөрчлөлт хийжээ. Ингэхдээ хүний дархлааны тогтолцоо амархан таних зарим шинжийг арилгаж, эсрэгээрээ хүний тодорхой генийг нэмж өгсөн байна.
Ингэснээр гахайн эд эрхтнийг хүний дархлааны тогтолцоо шууд гаднын биет гэж таних эрсдэлийг бууруулахыг зорьжээ.
Мөн гахайн ДНХ-д байж болох зарим вирусийг идэвхгүй болгосон байна.
Эндрюсийн биед бөөр суулгасны эхний үед дархлааны тогтолцоо эрхтэн рүү дайрч эхэлж болзошгүй шинж тэмдэг илэрсэн ч эмч нар дархлаа дарангуйлах эмийн тунг өөрчилснөөр нөхцөл байдлыг хяналтдаа авч чаджээ.
АНУ-д 100 мянга орчим хүн бөөрний донор хүлээж байна
Ксенотрансплантацийн судалгаа эрчимжиж буй хамгийн том шалтгаан нь хүний донорын эрхтний асар их хомсдол юм.
АНУ-д одоогоор 100 мянга орчим хүн бөөр шилжүүлэн суулгуулахаар хүлээж байгаа ч жил бүр ердөө 25 мянга орчим өвчтөн ийм мэс засалд орж чаддаг байна.
Их Британид ч мөн 7,000 гаруй хүн донорын бөөр хүлээж байгаа аж.
Судалгааны багийн эмч Леонардо Риелла донорын хомсдол “хямралын хэмжээнд” хүрсэн гэж үзэж буйгаа илэрхийлжээ.
Түүний тайлбарласнаар ксенотрансплантаци хөгжсөөр байвал зарим өвчтөнийг олон жилийн диализаас түр хугацаанд чөлөөлөхөөс гадна хүний донорын эрхтэн олдох хүртэлх хугацааг даван туулах боломж олгож мэдэх юм.
Тим Эндрюсийн тохиолдол нь генийн өөрчлөлттэй амьтны эрхтэн хүний биед олон сар ажиллаж болохыг бодитоор харууллаа. Гэвч эрхтний удаан хугацааны тэсвэр, дархлааны хариу урвал, аюулгүй байдал зэрэг шийдвэрлэх шаардлагатай олон асуудал хэвээр байгааг судлаачид онцолж байна.
