Монголын анагаах ухаанд нээгдсэн түүхэн шинэ хуудас
Монгол Улсад цусны хорт хавдартай хүүхдэд цусны үүдэл эс шилжүүлэн суулгах мэс заслыг дотооддоо анх удаа амжилттай гүйцэтгэж, эрүүл мэндийн салбарын хөгжилд томоохон ахиц гарлаа. Өмнө нь ийм төрлийн өндөр өртөгтэй эмчилгээг заавал гадаад улс оронд хийлгэхээс өөр сонголт байгаагүй бол одоо эх орондоо авах боломж бодитоор бүрджээ.
Багийн бүрэлдэхүүн, олон улсын хамтын ажиллагаа
Цусны үүдэл эс шилжүүлэн суулгах орчин үеийн тусламжийг Улсын нэгдүгээр төв эмнэлгийн Цусны үүдэл эс шилжүүлэн суулгах баг санаачилж, ахлагчаар нь ардын эмч Н.Оюундэлгэр ажилласан. Тус баг энэ хүртэл цусны хавдартай насанд хүрэгчдийн 36 тохиолдолд үүдэл эс шилжүүлэн суулгах эмчилгээг дотооддоо амжилттай хийсэн туршлагатай.
Хүүхдийн анхны тохиолдлыг Эх хүүхдийн эрүүл мэндийн үндэсний төвийн удирдлага, Хүүхдийн цус, хавдрын тасгийн эмч нар идэвхтэй оролцож, Туркийн “Медикал Парк” эмнэлгийн профессор Тунч, доктор Башак, менежер Сапта нар арга зүйн зөвлөгөө, мэргэжлийн дэмжлэг үзүүлсэн хамтарсан багийн хүрээнд хэрэгжүүлсэн байна. Мөн ТИКА олон улсын байгууллага логистик болон техникийн түвшинд туслалцаа үзүүлжээ.
Есөн жил өвчнөө дааж ирсэн 15 настай охины түүх
Эмчилгээ хийлгэсэн Мичидмаа хэмээх 15 настай охин таван настай байхдаа цусны хавдраар оношлогдож, сүүлийн есөн жилийн турш тасралтгүй эмчилгээ хийлгэсэн ч өвчин нь хэд хэдэн удаа сэдэрч байв. Энэ удаагийн үүдэл эс шилжүүлэн суулгах мэс заслын дараа түүний биеийн байдал мэдэгдэхүйц сайжирч, лабораторийн шинжилгээний хариунд эрүүл хүнтэй дөхөхуйц түвшинд очсон болохыг эмч нар тэмдэглэж байна.
Цусны хавдрын ачаалал, гадаад эмчилгээний өндөр өртөг
Сүүлийн жилүүдэд Монгол Улсад цусны хавдрын тохиолдол жил бүр тогтмол өсөх хандлагатай байна. Жилд дунджаар 150–200 орчим хүн цусны хавдрын төрөл оношлуулдгаас 50–60 нь хүүхдийн цусны хорт хавдрын шинэ тохиолдол байдаг гэж мэргэжилтнүүд мэдээлж байна.
Цусны хавдрын үед үүдэл эс шилжүүлэн суулгах эмчилгээг гадаадын томоохон төвүүдэд 350–500 сая төгрөгийн өртгөөр хийдэг. Ийм эмчилгээ шаардлагатай өрхүүд ихэвчлэн өр, зээлд орох, хандив цуглуулах зэргээр санхүүгийн хүнд ачааг үүрдэг байсан. Харин дотооддоо эмчилгээг амжилттай нэвтрүүлснээр гадагш урсаж байсан асар их зардлыг хэмнэж, өвчтөнүүд эх орондоо, гэр бүл, орчноосоо холдохгүйгээр чанартай тусламж авах нөхцөл бүрдэж байна.
“Медикал Парк” эмнэлгийн багтай хамтран нийт гурван хүүхдэд үүдэл эс шилжүүлэн суулгах эмчилгээ хийхээр төлөвлөсний эхний тохиолдол ийнхүү амжилттай дууссан бөгөөд дараагийн өвчтөнд мэс засал хийх бэлтгэл ажлыг аль хэдийнээ эхлүүлжээ. Мөн Туркт сургалт, дадлага хийж эмч, мэргэжилтнүүдийнхээ ур чадварыг цаашид шат дараатайгаар нэмэгдүүлэх зорилготой байна.
ЭМД, бодит өртөг, зардлын зөрүү
Эрүүл мэндийн сайд Ж.Чинбүрэн үүдэл эс шилжүүлэн суулгах эмчилгээний санхүүжилтийн талаар:
“Цусны үүдэл эс шилжүүлэн суулгах эмчилгээний зардал 70 сая төгрөгийг Эрүүл мэндийн даатгалаас даадаг. Үүдэл эс шилжүүлэн суулгасан багийнхан уг эмчилгээний бодит өртөг нь 120 сая гаруй төгрөг болж байгааг өнөөдөр танилцуулсан. Иймд эмчилгээний бодит өртгийн судалгааг дахин хийж, ЭМДҮЗ-өөс эмчилгээний зардлын өртгийг нэмэгдүүлэх шийдвэр гаргах боломжтой” гэв.
Ингэснээр нэг талд нь ЭМД-аас одоогийн байдлаар 70 сая төгрөгийг хариуцаж байгаа ч нөгөө талд нь бодит өртөг 120 сая төгрөгөөс дээш гарч байгааг албан ёсоор хүлээн зөвшөөрч, энэ зөрүүг бууруулах бодлогын шийдвэр гаргах шаардлага тодорхой болж байна.
Эмч нарын тайлбар: өртөг, сорилт, боломж
Цусны үүдэл эс шилжүүлэн суулгах багийн ахлагч, ардын эмч Н.Оюундэлгэр:
“Энэ бол эмч бидний хүсэн хүлээсэн сайхан өдөр байлаа. Бид ЭХЭМҮТ-ийн эмч нартай хамтран Монголд анх удаа хүүхдэд үүдэл эс шилжүүлэн суулгах мэс заслыг хийв. Турк эмч нар мэс заслаас хойш нэг сарын дараа өвчтөнөө эргэн ирж, олон нийтэд хандаж мэдээлэл хийж байгаа нь энэ. Өвчтөн болох 15 настай охин маань 10 жилийн турш цусны хавдар гэдэг өвчнөөр шаналж явсан. Энэ хүүхдэд үүдэл эсийг нь шилжүүлэн суулгаж, өнөөдөр бүх эс нь эрүүл хүний түвшинд ирсэн байгааг өнгөрсөн баасан гарагийн шинжилгээний хариугаар харж, бахархаж байлаа” гэв.
УНТЭ-ийн Цусны эмгэг судлалын чөмөг шилжүүлэн суулгах төвийн эмч Б.Хишигжаргал эдийн засгийн нөхцөл байдлыг тодорхойлохдоо:
“Эрүүл мэндийн даатгалын газрын эдийн засгийн албаны гаргасан тооцооллоор 2014 онд 60, 70 сая төгрөг гэж тогтоож байсан. Өнөөдрийг хүртэл даатгалаас энэ үнээрээ хөнгөлж байгаа. Энэ хооронд ам.долларын ханш, инфляц хэдэн хувиар өссөн. Ингэхээр энэ эмчилгээний өртөг хаанаа ч хүрэхгүй байгаа. УНТЭ өөрөө тендер зарлаж, эм эмнэлгийн хэрэгслүүдээ худалдан авдаг. Энэ өртгөөр тендерт оролцох компани, аж ахуйн нэгж байдаггүй. Тиймээс бид гадаадын олон улсын байгууллагаас тусламж гуйх хэлбэрээр энэ мэс заслыг хийж, өдий зэрэгтэй явж байна гэсэн үг. Туркийн “Медикал Парк” эмнэлэг хүүхдэд үүдэл эс шилжүүлэн суулгах мэс заслаараа алдартай. Биднийг тэнд очиж, эмнэлэгтэй нь танилцаж байхад Монгол Улсаас 10 орчим хүүхэд үүдэл эс шилжүүлэн суулгах эмчилгээг хийлгэж байсан. Бид ярилцаад, хамтран Монгол Улсад энэ төрлийн мэс заслыг хийх саналыг тавьж, эх орондоо амжилттай хийлээ. Өндөр өртөгтэй мэс заслыг эх орондоо 120-130 сая төгрөгөөр хийх боломжийг бүрдүүллээ. Энэ ажлыг төр засгаас дэмжиж, мэс заслын үнэлгээг зөвөөр тогтоосноор олон хүнийг эрүүл саруул болгох боломж бүрдэнэ” хэмээн ярилаа.
Хүүхдийн хавдрын ачаалал, шинэ боломж
ЭХЭМҮТ-ийн удирдлага, хүүхдийн цус, хавдар судлалын багийн мэдээлснээр Монгол Улсад жил бүр дунджаар 100 орчим хүүхэд хорт хавдрын шинэ онош авч, тэдгээрийн дийлэнх хувийг цусны хорт хавдар эзэлдэг байна. Энэ нь эрт илрүүлэлт, оношилгоо, цаашлаад үр дүнтэй эмчилгээний хүртээмжийг нэмэгдүүлэх нь амь аврах гол хүчин зүйл гэдгийг харуулж байна.
Үүдэл эс шилжүүлэн суулгах эмчилгээг эх орондоо нэвтрүүлснээр хүүхдүүд олон сараар, заримдаа жилээр гадаад оронд хэвтэн эмчлэгдэх шаардлага буурч, гэр бүлээсээ хол хөндий байх сэтгэлзүйн дарамт ч багасна. Мөн мэс заслын дараах хяналт, давтан эмчилгээ, урт хугацааны дагалдах тусламж үйлчилгээг нэг тогтолцоон дотор, тасралтгүй авах нөхцөл бүрдэж байна.
Шинэ түвшний оношилгоо: CD34 үүдэл эсийн шинжилгээ
Цусны хавдартай хүүхдийн эмчилгээнд чухал үүрэгтэй CD34 үүдэл эсийн тоололтод суурилсан урсгал цитометрийн шинжилгээг дотооддоо нэвтрүүлж эхэлсэн нь бас нэг том алхам гэж мэргэжилтнүүд онцолж байна. Ингэснээр үүдэл эсийг шууд тоолж, чанарын шалгалт хийсний дараа хөлдөөж хадгалах, шаардлагатай үед эмчилгээнд ашиглах боломжтой болсон.
Ийм лабораторийн дэвшил нь цусны хавдрын оношилгоо, эмчилгээний чанарыг шинэ түвшинд гаргаж, үүдэл эс шилжүүлэн суулгах бүх процессыг дотоодын баг өөрсдөө төлөвлөж, хянах боломжийг нэмэгдүүлж байна.
