Хүйтэн өөрөө биш, вирус л биднийг өвчилүүлдэг
Багаасаа “хүйтэнд нимгэн явахаар ханиад хүрнэ” гэж сонсож өссөн ч шинжлэх ухааны өнцгөөс харвал зураг өөр байна. Ханиад, томуугийн бодит шалтгаан нь агаарын хэм биш, харин вирус. Риновирус, томуугийн вирус зэрэг нь найтаах, ханиалгах, чанга ярих үед агаарт цацагдах дуслаар, эсвэл бохирдсон гадаргууг гараар дамжуулан халдварладаг. Гадаа ямар хүйтэн байгаагаас үл хамааран зөвхөн температур өөрөө өвчин “үүсгэдэггүй”.
Гэхдээ энэ нь хүйтэн агаар ямар ч холбоогүй гэсэн үг биш. Температур буурахад вирус илүү удаан “амьдрах”, амархан дамжих, бидний дархлаа суларч, халдвар авахад илүү эмзэг болох нөхцөл бүрддэг. Өөрөөр хэлбэл хүйтэн нь шалтгаан биш, харин вирус тархахад ашигтай орчинг бүрдүүлдэг нэмэлт хүчин зүйл юм.
Хүйтэн, хуурай агаар вирусын амьдрах чадварыг нэмэгдүүлдэг
Температур буурах үед агаарт чийг багасч, хуурайшилт нэмэгддэг. Энэ нөхцөл нь олон төрлийн амьсгалын замын вирусын хувьд ашигтай байдаг. Ханиалгах, найтаах үед гарч буй дуслууд хуурай агаарт хурдан ууршиж, гадагш агаар дахь жижиг, хөнгөн хэсгүүд болж хувирна. Эдгээр нь агаарт удаан тогтож, алсыг туулж, өөр хүний амьсгалын замд хүрэх магадлал өснө.
Ингэснээр нэг орон зайд олон хүн удаан хамт байх үед вирусын хүний хооронд дамжих эрсдэл эрс нэмэгддэг. Хүйтэн улиралд амьсгалын замын халдвар “гал авалцаж” байгаагийн нэг суурь механизм нь энэ.
Хүйтэн агаарт дархлааны хамгаалалт сулрах нь
Хүйтэн агаараар удаан амьсгалах үед хамар, хоолой, амьсгалын замын доторх температур буурдаг. Үүний нөлөөгөөр жижиг судаснууд агшиж, тухайн хэсгийн цусны урсгал багасна. Цусны урсгал буурахад орон нутгийн дархлааны хариу урвал суларч, вирусыг “эхний шугамд” барих механизмын үр ашиг буурдаг.
Ингэснээр хамар, хоолойн салст бүрхэвч вирусыг саармагжуулах, шүүх чадвараа алдсан байхад вирусууд гүн рүү нэвтэрч, халдвар тогтох нөхцөл бүрдэнэ. Астма, харшил зэрэг амьсгалын замын эмгэгтэй хүмүүсийн хувьд ийм нөхцөл байдал нь халдварын явцыг улам хүндрүүлж, шинж тэмдгийг эрчимжүүлэх эрсдэлтэй.
Хүйтэн улиралд хүний зан төлөв ч халдвар нэмэхэд оролцоно
Өвлийн улиралд хүмүүс гадаа бага, битүү орчинд илүү удаан байхаас өөр аргагүй болдог. Агааржуулалт хангалтгүй, олон хүн багтсан, ойр зайтай орчинд вирус хуримтлагдаж, халдвар дамжих магадлал нэмэгдэнэ. Нэг гэр бүл, нэг ажлын өрөө, анги танхим дотор нэг хүн өвдвөл бусад нь амархан “дагаж өвдөх” шалтгаан нь үүнтэй холбоотой.
Нөгөө талд нарны гэрэл багассанаас болж Д аминдэмийн түвшин буурч, дархлааны системийн ажилд сөргөөр нөлөөлдөг. Халаалтаас шалтгаалсан хуурай агаар хамар, хоолойн салстыг хатааж, вирусын эсрэг байгалийн механизмыг сулруулна. Ийм орчинд вирус биед нэвтрэх замыг дахиад нэг шат “хялбаршуулж” өгч байгаа хэрэг.
Хүйтэн бол “туслагч”, жинхэнэ буруутан нь вирус
Эдгээр баримтаас харахад хүйтэн агаар өөрөө ханиадны шууд шалтгаан биш. Гэхдээ вирусуудын амьд үлдэх чадвар, хүний дархлааны байдал, хоорондын зай, амьдралын хэв маягийн нийлбэрийг хүйтэн улирал өөртөө ашигтайгаар эргүүлж өгдөг. Үүнээс болж хүмүүс хүйтэн орсноор шууд өвчлөөд байгаа мэт буруу сэтгэгдэл төрдөг.
Яг үнэндээ өвчний гол эх үүсвэр нь вирус, тэдгээрийн халдварлах зам. Харин хүйтэн, хуурай агаар, битүү орчин, агааржуулалт муу орон зай нь “туслах үүрэг” гүйцэтгэж, халдвар тархах ажлыг хөнгөвчилдөг.
Өвлийн улиралд илүү ухаалгаар өөрийгөө хамгаалах нь
Хүйтэн нь өөрөө халдвар үүсгэдэггүй ч нөхцөл байдлыг хэрхэн өөрчилж байгааг ойлгосноор өвлийн улиралд авах арга хэмжээг илүү зөв төлөвлөж болно. Агаарын чийгшлийг хэт хуурайшуулахгүй байх, өрөөг тогтмол агааржуулах нь вирусын концентрацыг бууруулж, халдвар дамжих эрсдэлийг багасгана.
Дархлааны системээ эрүүл хооллолт, хангалттай амралт, Д аминдэмийн дутагдалд орохгүй байхад чиглэсэн зохистой дэглэмээр дэмжих нь чухал. Ханиадтай, халуурч, ханиалгаж байгаа хүмүүсээс ойр зайд, хаалтгүй орчинд удаан байхгүй байх, гарын ариун цэврийн дэглэмийг сайтар мөрдөх нь вирусын бодит тархалтыг бууруулах гол арга хэмжээнүүдийн нэг юм.
Эцэст нь, хүйтнийг “өвчний шалтгаан” гэж буруутгахын оронд жинхэнэ аюул болох вирусын халдвар, тэдгээрээс урьдчилан сэргийлэх стратегидаа анхаарлаа төвлөрүүлэх нь илүү үр дүнтэй.
