Монголыг “туршилтын талбар” гэж харсан нь
Хүүхдийн эсрэг бэлгийн хүчирхийлэл, хүний наймааны хэрэгт холбогдон шоронд нас барсан АНУ-ын санхүүч Жеффри Эпштейний захидал, тэмдэглэл, холбоо харилцааны файлуудад Монгол Улс олон удаа сөхөгдсөн нь ил болж байна. Эдгээрээс харахад тэр Монголыг улс төр, санхүү, аюулгүй байдал, дижитал мөнгө зэрэг олон санааг нэг дор зэрэг туршиж үзэж болох “эрсдэл хямд” орон гэж харж байжээ.
Эпштейн монгол хүмүүстэй өөрийнхөө резиденцэд, Дэлхийн эдийн засгийн форумын үеэр, мөн Монгол Улсын Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдоржийн зохион байгуулдаг зөвлөлдөх уулзалтын орчимд давтамжтай уулздаг байсан нь баримтуудаас тодорхой харагдана.
Ц.Элбэгдоржтой сүлжилдсэн олон уулзалтын мөр
Файлуудад Ц.Элбэгдорж болон түүний ойрын хүрээллийн нэр олон удаа гарч иржээ. Эпштейн түүнийг өөрийн байшиндаа хэд хэдэн удаа хүлээн авч уулзсан, мөн олон улсын форум, зөвлөлдөх уулзалтуудын үеэр байнга таарч, хамт оролцож байсан тэмдэглэл байна.
Эдгээр зөвлөлдөх уулзалтад дэлхийн улс төр, санхүүгийн хэмжээний нөлөө бүхий хүмүүс багтаж байсан бөгөөд зохион байгуулалт, санхүүжилтийн хэсэгт Эпштейн “хөрөнгө оруулагч, санхүүжүүлэгч” статустайгаар бүртгэгдсэн байдаг. Өөрөөр хэлбэл, тэр зүгээр нэг зочин биш, тодорхой үүрэг, байр суурьтай оролцогч байжээ.
Ларри Саммерсын Монголын талаар хэлсэн үг, Эпштейнтэй ярилцсан өнгө аяс
Баримтуудад Эпштейн АНУ-ын Сангийн сайд асан Ларри Саммерстай Монгол, Казахстаны талаар ярилцаж байсан нь тэмдэглэгджээ. Саммерс Монголыг Гректэй зүйрлэж, гэхдээ байгалийн нөөц баялагтай, сул институцтэй, эрсдэл өндөр орон гэж тодорхойлсон байдаг.
Тэр “ингэж сул институцтэй байгаа нөхцөлд зөвхөн дээд түвшний удирдагчтай тохиролцож байж л бодит боломж гарна” гэсэн утгатай байр суурь илэрхийлж, Эпштейн Монголын Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайдын ард үнэхээр нөлөөтэй хүн болж чадах эсэхийг нь асууж байжээ. Мөн “их хэмжээний мөнгө, бодит эрх мэдэлгүй, дэмий уулзалтад оролцох сонирхолгүй” гэж маш шулуухан хэлсэн нь хадгалагдан үлдсэн байна.
Дараагийн захидал, тэмдэглэлээс харахад Ц.Элбэгдорж түүнийг Монголд үе үе урьж, тодорхой хэмжээний “төлбөр, нөхцөл” амласнаар Саммерс тодорхой давтамжтайгаар ирдэг болсон мэт сэтгэгдэл төрүүлдэг хэсгүүд бий.
Монголыг аюулгүй байдлын хувьд “сул системтэй” улс гэж танилцуулсан нь
Эпштейн Израилийн кибер, аюулгүй байдлын компаниудад Монголыг сонирхолтой зах зээл, суурь туршилтын орчин болгон танилцуулж байжээ. Файлуудад Монголын төр, аюулгүй байдлын системийг сул, хамгаалалт муутай, институцийн хяналт дутмаг гэж тодорхойлсон хэсэг гардаг.
Тэр мөн Монгол, Казахстаны газар зүйн байрлалыг онцолж, Орос, Хятад хоёрын дунд, түүнчлэн Хойд Солонгостой тодорхой харилцаатай байрладаг учраас мэдээллийн орчин, кибер сүлжээ, тагнуулын хувьд “соёл, хууль, хяналтын хувьд завсрын бүс” маягаар ашиглаж болох талаар нэг бус удаа дурдаж байжээ.
“Чингис койн” ба Монголыг төв банкны дижитал мөнгөний туршилтын талбар болгох оролдлого
Файлуудад мөн дижитал валюттай холбоотой хэд хэдэн санаа тэмдэглэгдсэн байдаг. Эпштейн Ц.Элбэгдорж, Х.Баттулгын үеийн улс төрийн нөхцөлд Монголд тусгай койн турших сонирхолтой байжээ. Зарим бичигт энэ санааг “Чингис койн” гэж нэрлэсэн бөгөөд энгийн криптовалют бус, төв банк маягийн дижитал мөнгө (CBDC) хэлбэрээр ойлгогдож байв.
Энэхүү төсөл институцийн түвшинд хангалттай дэмжлэг авч чадаагүй, төрийн бодлогын хэмжээнд урагшилж чадалгүй зогссон тул бодитой хэрэгжээгүй. Үүний дараа Эпштейн ижил төстэй санаагаа Дубайн чиглэлд “зөөлөн газардуулж”, татварын хөнгөлөлттэй бүс хоорондын гүйлгээ, саарал бүсийн токен хэлбэрээр ашиглахыг зорьж байсан тэмдэглэл үлджээ.
“Женко”-гийн үе, зөвлөхийн шугамаар үүссэн холбоо
Х.Баттулгын Ерөнхийлөгчийн үед холбогдох тогтолцоотой хэд хэдэн файл мөн гарч ирсэн. Харамсалтай нь шууд санхүүгийн шилжүүлэг, зардлын задаргаа гэх мэт баримт тодорхой хэлбэрээр байхгүй ч сонгуулийн үр дүн гарсны дараах тэмдэглэлд Х.Баттулга Эпштейнд талархал илэрхийлсэн тухай дурдагдсан байдаг.
Тэд Х.Баттулгын зөвлөхөөр дамжуулан харилцдаг байсан нь илэрхий. Энэхүү зөвлөх Эпштейнтэй тогтоосон сүлбээ, Ротшильдийн хүрээний хандалтыг ашиглан өөрийн компанид хөрөнгө оруулалт татаж, хожим нь Монголын хуулийн хариуцлагаас бултаж, Интерполын шугамаар эрэн сурвалжлагдаж гарч ирсэн нь ч файлуудад мэдэгдэнэ.
Монголын бизнес эрхлэгчид, барууны брэнд рүү холбох “зуучлагч” Эпштейн
Эпштейн мөн бизнесийн холбооны суваг болж байсан нь ил байна. Монголын нэгэн бизнес эрхлэгч, “Түшиг” ХХК-ийн захирал түүнээс Ralph Lauren зэрэг барууны томоохон компаниудтай холболт хийх, хамтын ажиллагаа эхлүүлэхэд тусалж өгөхийг хүссэн захидал илгээжээ.
Файлуудаас харахад Эпштейн ийм хүсэлтийг эерэгээр хүлээж авч, хэрэгжүүлэх арга зам хайж байсан нотолгоо байдаг. Энэ нь Монголын зарим бизнесийн бүлэг түүнийг “хаалга нээж өгч чаддаг хүн” гэж харж, барууны зах зээл рүү ороход ашиглах сонирхолтой байсныг харуулна.
Ротшильдийн гэр бүлийн захидал: бизнес аялал, секс аялал давхардсан өнгө аяс
Эпштейний бичиг баримтын дунд Ротшильдийн гэр бүлийн нэг гишүүнтэй хийсэн цахим захидлууд ч гарч иржээ. Нэг захидалдаа уг хүн Монголд очихдоо “эмэгтэй хүнгүй явах нь сонирхолгүй байна” гэж гомдоллож, Эпштейн түүнийг өөрийн арал дээр урьж буйгаа бичсэн байдаг.
Ийм агуулга бүхий мэйлүүдээс харахад Эпштейн бизнес аялал, хөрөнгө оруулалтын уулзалтыг сексийн шинжтэй зохион байгуулалттай зэрэгцүүлж байсныг харуулдаг. Монголын нэр ийм захидалд дурдагдаж буй нь гаднын зарим чинээлэг бүлэг Монголыг “хяналт сул, асуудал багатай хувийн тоглоомын талбай” мэтээр төсөөлж байсныг илэрхийлнэ.
Мьянмар, KYC тойрох оролдлого, Монголтой холбоотой компаниуд
Эпштейний Мьянмарын зах зээлтэй холбоотой бизнесийн файлууд дунд Монголтой холбоотой зарим компани мөн дурдагдсан. Эдгээр компаниуд Мьянмарын зах зээлд хандахдаа KYC (Know Your Customer) буюу “үйлчлүүлэгчээ тань” гэсэн стандартыг тойрч, хяналтын сул хэсгийг ашиглан орж ирэх схем боловсруулж байсан нь харагдана.
Эпштейн ийм төрлийн зохион байгуулалт, саарал бүсийн санхүүгийн урсгалд сонирхолтой байсныг эдгээр бичиг баримт нотолж, Монголын нэр татвар, хяналт бага орчинтой, эрсдэл өндөр боловч “сонирхолтой цэг” байдлаар байнга сөхөгдөж байна.
Монголтой холбоотой том санаанууд яагаад бүтсэнгүй вэ?
Файлуудыг тоймлоход Эпштейн Монголд улс төр, санхүү, дижитал мөнгө, аюулгүй байдал зэрэг хэд хэдэн чиглэлд “урт гар” сунгахыг оролдсон ч бодитой, тогтвортой байр суурь тогтоож чадалгүй дууссан нь харагдана.
Төв банкны койн, кибер аюулгүй байдлын төсөл, улс төрийн зөвлөлдөх платформ, бизнесийн сүлжээ зэрэг том зураглалууд нь бодит институцийн дэмжлэг, тогтвортой хууль эрх зүйн суурьгүй тул эцэстээ цаасан дээр, цахим шууданд үлдэж, дараагийн “эрсдэл багатай туршилтын талбар” руу санаагаа зөөж байжээ.
Гэсэн ч эдгээр файлууд гаднын хөрөнгөтнүүд, сүлжээний хувьд Монголыг “жижиг, сул, ашиглаж болох, асуудал даахгүй” орон мэтээр харж байсныг нүдэнд ил болгож, улс төр, бизнес, аюулгүй байдлын түвшинд ийм хандлага хэр амархан нэвтэрч болдгийг сануулж байна.
