Дэлхийн албан ёсны цагийг Дэлхийн эргэлттэй нийцүүлэхийн тулд олон арван жилийн турш ашиглаж ирсэн нэмэлт секундын тогтолцоог өөрчлөхөөр болжээ. Шинэ журмаар цагийг үе үе нэг секундээр засахын оронд албан ёсны цаг болон Дэлхийн эргэлтэд тулгуурласан астрономийн цагийн хооронд илүү их зөрүү хуримтлуулахыг зөвшөөрөх юм.
Парист болсон Хэмжил зүйн ерөнхий бага хурлын үеэр улс орнуудын төлөөлөгчид ийм өөрчлөлтийг дэмжсэн байна.
Гэхдээ энэ нь ирээдүйд нэг хоног 25 цаг үргэлжилнэ гэсэн үг биш. Яригдаж буй асуудал нь хүн төрөлхтний ашигладаг албан ёсны цаг болон Дэлхий тэнхлэгээ тойрон эргэх бодит хугацааны хооронд аажмаар үүсдэг маш бага зөрүүтэй холбоотой.
Зарим тооцоогоор энэ ялгаа бүтэн нэг цаг хүрэхэд ойролцоогоор мянган жил шаардагдаж магадгүй байна.
Нэмэлт секунд яагаад хэрэгтэй болсон бэ?
Өнөөдөр дэлхий даяар ашигладаг албан ёсны цагийн үндэс нь атомын цаг юм. Атомын цаг асар өндөр нарийвчлалтай бөгөөд компьютер, гар утас, хиймэл дагуул, нисэхийн систем, навигаци, холбооны сүлжээ зэрэг олон технологийн ажиллагааг нэг цагт тааруулахад ашиглагддаг.
Харин Дэлхийн эргэлтийн хурд яг тогтмол байдаггүй. Далай, агаар мандал, Сарны таталцал болон бусад хүчин зүйлээс шалтгаалан манай гараг зарим үед өчүүхэн хэмжээгээр хурдан, зарим үед удаан эргэдэг.
Иймээс атомын цаг болон Дэлхийн эргэлтээр тодорхойлогдох цаг хоорондоо бага багаар зөрдөг.
Энэ ялгааг нэг секундээс хэтрүүлэхгүйн тулд 1972 оноос эхлэн дэлхийн цагт үе үе нэг нэмэлт секунд оруулж иржээ. Тэр цагаас хойш ийм засварыг нийт 27 удаа хийсэн байна.
Гэвч сүүлийн жилүүдэд шинэ нөхцөл байдал үүсчээ. Дэлхий зарим хугацаанд өмнөхөөсөө арай хурдан эргэж эхэлсэн тул цаашдаа нэг секунд нэмэх бус, харин нэг секунд хасах шаардлага ч гарч болзошгүй болсон байна.
Үүнийг сөрөг нэмэлт секунд гэж нэрлэдэг.
Нэг секунд хасах нь яагаад асуудал болдог вэ?
Хүний хувьд нэг секунд нэмэгдэх эсвэл хасагдах нь бараг мэдэгдэхгүй. Харин дэлхий даяар хоорондоо холбогдсон компьютерийн системүүдийн хувьд энэ нь төвөгтэй асуудал үүсгэж болно.
Сервер, санхүүгийн систем, мэдээллийн сан, холбооны сүлжээ, хиймэл дагуулын үйлчилгээ зэрэг олон технологи үйл явдал бүрийг маш нарийн хугацааны дарааллаар бүртгэдэг.
Хэрэв цагт гэнэт нэг секунд нэмбэл зарим систем нэг секундыг хоёр удаа тоолох, эсвэл тусгай аргаар зохицуулах шаардлагатай болдог. Харин нэг секунд хасагдах үед программ хангамжийн алдаа, мэдээллийн дараалал зөрөх, үйлчилгээ түр доголдох зэрэг эрсдэл бүр ч нэмэгдэж магадгүй.
Тиймээс олон улсын хэмжээнд секунд тутам жижиг засвар хийсээр байх аргаас татгалзаж, албан ёсны цаг болон Дэлхийн эргэлтийн цагийн хоорондын зөвшөөрөгдөх зөрүүг нэмэгдүүлэхээр шийджээ.
Ингэснээр компьютерийн системүүдэд ойр ойрхон гэнэтийн өөрчлөлт хийх шаардлага багасна.
Ирээдүйд нэг цагийн засвар хийх үү?
Шинэ зарчмын дагуу цагийн хоёр системийн ялгааг илүү удаан хугацаанд хуримтлуулах боломжтой болно.
Онолын хувьд зөрүү олон мянган секундэд хүрсний дараа нэг дор илүү том хэмжээний засвар хийж болох юм. Зарим тооцоогоор нэг цаг буюу 3600 секундийн зөрүү үүсэхэд мянга орчим жил шаардагдаж магадгүй.
Гэхдээ энэ нь яг мянган жилийн дараа дэлхийн бүх цагийг заавал нэг цагаар өөрчилнө гэсэн үг биш. Тухайн үеийн Дэлхийн эргэлтийн хурд, хэмжилтийн технологи болон олон улсын тохиролцооноос бодит шийдвэр хамаарна.
Шинэ зохицуулалт 2027 оны тавдугаар сарын 20-ноос хэрэгжиж эхлэхээр төлөвлөгдөж байна.
Өнөөгийн хүмүүсийн өдөр тутмын амьдралд энэ өөрчлөлт бараг мэдэгдэхгүй. Харин гол зорилго нь дэлхийн компьютер, холбоо, навигаци болон бусад нарийн цаг шаарддаг системүүдийн ажиллагааг илүү тогтвортой болгох явдал юм.
Тиймээс “нэг хоног 25 цаг болно” гэх ойлголт ташаа. Дэлхийн хоног гэнэт уртсахгүй, харин хүн төрөлхтөн албан ёсны цагийг Дэлхийн эргэлттэй тааруулах арга барилаа өөрчилж байна.
