2026 оны арваннэгдүгээр сарын 13-нд хүн төрөлхтөн хэт олширч, дэлхий “сүйрлийн цэг”-т хүрнэ гэсэн хачирхалтай тооцоолол одоо дахин анхаарал татаж байна. Гэхдээ энэ нь зөн билэг, шашны зөгнөл бус, 1960 онд нийтлэгдсэн хүн амын өсөлтийн математик загвараас гарсан огноо юм.
Тухайн үед нэр хүндтэй “Science” сэтгүүлд нийтлэгдсэн судалгаанд дэлхийн хүн амын өмнөх өсөлтийн хандлагыг ирээдүй рүү шууд үргэлжлүүлэн тооцжээ. Ингэхэд 2026 оны арваннэгдүгээр сарын дунд үе гэхэд математик загварын дагуу хүн амын тоо хязгааргүйд ойртох мэт үр дүн гарсан байна.
Өнөөдөр энэ тооцоо бодит байдалтай нийцэхгүй нь тодорхой болсон. Гэхдээ уг судалгаа математик загвар хэр үнэмшилтэй харагдаж болох, мөн нийгмийн өөрчлөлтийг тооцохгүй бол ирээдүйн таамаглал хэрхэн алдаж болохыг харуулсан сонирхолтой жишээ хэвээр үлджээ.
Яагаад яг 2026 оны арваннэгдүгээр сарын 13 гэж?
1960 онд Австри гаралтай физикч Хайнц фон Ферстер оюутнууд Патрисия Мора, Лоуренс Амио нартай хамтран “Сүйрлийн өдөр: 2026 оны арваннэгдүгээр сарын 13, Баасан гараг” гэсэн анхаарал татсан нэртэй өгүүлэл нийтэлсэн байна.
Тэд өмнөх 2000 жилийн хугацааг хамарсан хүн амын 24 өөр тооцоог судалж, хүн төрөлхтний тоо ердийн экспоненциал өсөлтөөс ч хурдан нэмэгдэж байна гэж үзжээ.
Судлаачдын таамгаар хүмүүсийн харилцаа холбоо сайжрах, мэдлэг хуримтлагдах, олон хүн хамтран асуудал шийдвэрлэх чадвар нэмэгдэх тусам хүн төрөлхтний амьд үлдэх боломж сайжирч, улмаар хүн амын өсөлт улам хурдасдаг байв.
Гэвч энэ хандлагыг ямар ч өөрчлөлтгүйгээр цааш сунгахад математик загвар 2026 оны арваннэгдүгээр сард боломжгүй үр дүнд хүрчээ. Өөрөөр хэлбэл хүн амын тоо бодит утгаараа “хязгааргүй” болох бус, ашигласан томьёо энэ үеэс цааш бодит амьдралыг тайлбарлах чадваргүй болж байсан юм.
Судалгааны зохиогчид энэ үр дүнг зориуд хурц хэлбэрээр дүрсэлж, ирээдүйн хүмүүс өлсгөлөнгөөс илүүтэй орон зайгүй болж “шахцалдан үхэх” аюултай тулгарч магадгүй гэж бичиж байжээ.
Гэхдээ тэд сүйрлийг гарцаагүй гэж үзээгүй. Хүн амын өсөлтийг сааруулах, ялангуяа дэлхийн төрөлтийн түвшнийг бууруулах нь ийм хувилбараас зайлсхийх боломжтой гэж тайлбарласан байна.
Эхний хэдэн арван жилд уг загвар гайхмаар сайн таарч байв. Дэлхийн бодит хүн амын өсөлт судлаачдын тооцоолсон муруйгаас төдийлөн холдоогүй байна.
Харин 1990-ээд оны эхэн үеэс нөхцөл өөрчлөгджээ. Ойролцоогоор 1993 оноос бодит хүн амын тоо загварын таамгаас мэдэгдэхүйц доогуур өсөж эхэлсэн байна.
Таамаг яагаад бүтэлгүйтэв, арваннэгдүгээр сарын 13-наас айх хэрэгтэй юу?
Асуудал нь математик тооцоо буруу хийсэндээ бус, загварын үндсэн нөхцөл бодит нийгэм өөрчлөгдөхийг хангалттай тооцоогүйд байжээ.
Төрөлтийн түвшин тогтмол байдаггүй. Улс орнууд хөгжихийн хэрээр боловсролын хүртээмж нэмэгдэх, хотжилт эрчимжих, жирэмслэлтээс хамгаалах арга өргөн хэрэглэгдэх, гэр бүл зохиох нас хойшлох, хүүхэд өсгөх эдийн засгийн зардал нэмэгдэх зэрэг олон хүчин зүйл төрөлтийг бууруулдаг.
Орчин үеийн хүн ам зүйн судалгаагаар дэлхийн дундаж төрөлтийн түвшин 1960 оныхоос тал хүрэхгүй хэмжээнд хүртэл буурсан байна. Иймээс хүн амын өсөлт улам бүр хурдассаар байх ёстой гэсэн анхны таамаг бодит байдал дээр биелсэнгүй.
Фон Ферстерийн өгүүлэл тухайн үед хэвлэл мэдээлэл, шинжлэх ухааны бүтээл төдийгүй байгалийн нөөц, хүн ам, хүрээлэн буй орчны талаарх улс төрийн хэлэлцүүлэгт хүртэл өргөн иш татагдаж байжээ.
Түүний гол сургамж нь математик загвар өөрөө логикийн хувьд зөв байсан ч өнгөрсөн үеийн хандлага ирээдүйд яг хэвээр үргэлжилнэ гэсэн баталгаа байдаггүйд оршино.
Нийгмийн зан төлөв, технологи, эдийн засаг, эрүүл мэнд, боловсрол өөрчлөгдөх тусам хүн амын өсөлтийн хурд ч өөрчлөгдөнө. Иймээс өнгөрсөн өгөгдлийг ирээдүй рүү шууд сунгах нь урт хугацаанд маш том зөрүү гаргаж болдог.
Тиймээс 2026 оны арваннэгдүгээр сарын 13-нд хүн амын хэт өсөлтөөс болж “дэлхий сөнөнө” гэж үзэх шинжлэх ухааны үндэслэл байхгүй. Энэ бол 66 жилийн өмнөх математик загвараас гарсан огноо бөгөөд бодит гамшгийн урьдчилсан мэдээ биш юм.
Гэсэн ч хүн амын бүтэц, байгалийн нөөцийн хэрэглээ, хотжилт, хүнсний хүртээмж, тогтвортой хөгжил зэрэг асуудал бодитоор чухал хэвээр. Харин тэдгээрийг нэг драматик огноотой холбохын оронд бодит судалгаа, шинэчлэгдсэн хүн ам зүйн мэдээлэлд тулгуурлан авч үзэх шаардлагатай.
