Ерөнхийлөгчийн айлчлал стратегийн түншлэлд шинэ түлхэц өгөхөөр болов
Бүгд Найрамдах Казахстан Улсын Ерөнхийлөгч Касым-Жомарт Токаевын урилгаар Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх 2026 оны дөрөвдүгээр сарын 20-23-ны өдрүүдэд тус улсад төрийн айлчлал хийж байна. Хоёр улсын төрийн тэргүүн нарын уулзалт, албан хэлэлцээ нь аль хэдийн тогтоод байгаа стратегийн түншлэлийн харилцааг шинэ агуулгаар баяжуулж, хамтын ажиллагаанд илүү бодит эрчим оруулах хүлээлт үүсгээд байна.
Сүүлийн жилүүдэд Монгол, Казахстаны харилцаа тогтвортойгоор тэлж, олон салбарт илүү идэвхтэй хамтын ажиллагаа өрнөх болсон. Ялангуяа Казахстаны Ерөнхийлөгч Токаевын 2024 оны аравдугаар сард Улаанбаатар хотод хийсэн айлчлал нь хоёр талын харилцаанд томоохон эргэлт авчирсан гэж үзэж байна. Тухайн айлчлалын үеэр талууд Стратегийн түншлэл тогтоох тухай хамтарсан тунхаглалд гарын үсэг зурж, цаашдын хамтын ажиллагааны улс төрийн суурийг илүү бат бөх болгосон юм. Үүний зэрэгцээ тээвэр, хөдөө аж ахуй, эрчим хүч, цахим шилжилт, соёл зэрэг олон чиглэлээр хамтран ажиллах 11 гэрээ, хэлэлцээр байгуулсан нь хоёр улсын хамтын ажиллагааг шинэ түвшинд хүргэсэн.
Худалдаа, бизнес, тээврийн салбар дахь өсөлт харилцааны шинэ өнгийг тодорхойлов
Хоёр улсын эдийн засгийн хамтын ажиллагаа ч мөн адил мэдэгдэхүйц хурдтай өсөж байна. 2025 онд хоёр талын худалдааны эргэлт 133 сая ам.доллароос давж, өмнөх онуудтай харьцуулахад бараг гурав дахин нэмэгдсэн үзүүлэлттэй гарчээ. Казахстаны Монгол руу хийсэн экспорт 123 сая ам.долларт хүрсэн бөгөөд үүний 90 гаруй хувийг түүхий эд бус бүтээгдэхүүн, тухайлбал хүнс болон аж үйлдвэрийн бэлэн бараа эзэлсэн нь онцлох үзүүлэлт болж байна.
Хоёр улс ойрын жилүүдэд худалдааны эргэлтийг 500 сая ам.долларт хүргэх зорилт тавьжээ. Энэ хүрээнд бараа бүтээгдэхүүний нэр төрлийг олшруулах, худалдаанд тулгарч буй саад бэрхшээлийг бууруулах зорилготой 2025-2027 оны замын зураглалыг хэрэгжүүлж эхэлсэн байна. Мөн Евразийн эдийн засгийн холбоо болон Монгол Улсын хооронд байгуулсан, 367 орчим төрлийн тарифыг хамарсан түр худалдааны хэлэлцээрийг хэрэгжүүлснээр зах зээлд нэвтрэх нөхцөл илүү таатай болж, эдийн засгийн уялдаа холбоо шат дараатайгаар бэхжих боломжтой гэж үзэж байна.
Энэ хандлагыг бизнесийн салбар дахь сүүлийн үйл явдлууд улам бататгаж байна. Тодруулбал, 2026 оны гуравдугаар сард Казахстан улс долоон жилийн дараа анх удаа Монгол руу бизнесийн төлөөлөгчдөө илгээж, Улаанбаатар хотод нийт 62.6 сая ам.долларын бүтээгдэхүүн экспортлох гэрээнүүдийг байгуулжээ. Энэ нь хоёр талын хамтын ажиллагаа зөвхөн улс төрийн түвшинд бус, бодит бизнесийн харилцаанд ч эрчимтэй шилжиж байгааг харуулж байна.
Далайд гарцгүй хоёр улсын хувьд ложистик хамгийн чухал асуудал хэвээр байна
Монгол, Казахстан хоёр улс хоёулаа далайд гарцгүй орон учраас тээвэр, ложистикийн асуудал нь зөвхөн эдийн засгийн биш, урт хугацааны стратегийн ач холбогдолтой хэвээр байна. Энэ утгаараа Казахстан улс Монголд Евразийн эдийн засгийн холбоо, Кавказ, Турк, Европын Холбооны зах зээл рүү гарах боломжийг өргөжүүлэх транзит гарцуудыг санал болгож байгаа юм. Ялангуяа Каспийн тэнгис дамнасан олон улсын тээврийн маршрут нь Монголын хувьд худалдаа, тээврийн шинэ гарц болох боломжтой гэж үзэж байна.
Үүнтэй холбоотойгоор талууд Усть-Каменогорск, Риддер болон Оросын Туекта суурингаар дамжих авто замын илүү богино шинэ чиглэлийг бий болгох асуудлыг мөн хэлэлцэж байна. Хэрэв энэ төсөл хэрэгжвэл одоогийн 1604 км маршрутыг 837 орчим км болгон эрс богиносгох боломж бүрдэх аж. Казахстаны нутаг дэвсгэрт хамаарах 189 км авто замын ажил аль хэдийн хийгдсэн бөгөөд үлдсэн хэсгийг шинэчлэхээр төлөвлөж байгаа юм. Ингэснээр ачаа тээврийн хугацаа болон зардлыг мэдэгдэхүйц бууруулах нөхцөл бүрдэнэ.
Мөн 2026 оны зургаадугаар сарын 2-ноос “Астана-Улаанбаатар-Астана” чиглэлд SCAT Airlines компанийн шууд нислэг эхлэхээр төлөвлөж байгаа нь хоёр улсын бизнесийн харилцаа төдийгүй аялал жуулчлал, хүмүүнлэгийн солилцоонд шинэ боломж нээхээр байна.
Монгол түншлэлээ төрөлжүүлж, Казахстаныг гол чиглэлийн нэгээр харж эхэллээ
Өнөөгийн нөхцөлд геополитикийн өргөн хүрээний орчин хоёр улсын харилцаанд чухал нөлөө үзүүлсээр байна. Монгол Улсын гадаад эдийн засгийн хамтын ажиллагаа уламжлал ёсоор Орос, Хятад гэсэн хоёр хөршид төвлөрсөөр ирсэн бол сүүлийн жилүүдэд энэ хүрээг өргөжүүлж, түншлэлээ төрөлжүүлэх бодлого улам тодорхой болж байна. Энэ шинэ бодлогын хүрээнд Казахстан улс Монголын хувьд илүү ач холбогдолтой, бодитой түншийн байр сууринд гарч ирж байна.
Ерөнхийлөгч Токаев мөн Казахстан, Орос, Хятад, Монголыг хамарсан “Алтай дамнасан яриа хэлэлцээ” санаачилгыг дэмжиж буйгаа илэрхийлсэн. Энэхүү санаачилга нь бүс нутгийн тээврийн уялдаа холбоог сайжруулах, эдийн засгийн хамтын ажиллагааг гүнзгийрүүлэх зорилготой бөгөөд цаашид бүс нутгийн интеграцад чухал нөлөө үзүүлж болохоор байна.
Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн энэ удаагийн төрийн айлчлал нь өмнө нь тохиролцсон бодлого, хэлэлцээрүүдийг баталгаажуулахын зэрэгцээ тэдгээрийг бодит хэрэгжилтийн шатанд гаргах үндсэн зорилготой гэж ажиглагчид үзэж байна. Ингэснээр Монгол, Казахстаны харилцаа зөвхөн улс төрийн мэдэгдэл, дипломат дохионоос хальж, бодит эдийн засаг, дэд бүтэц, худалдаа, тээврийн агуулгатай түншлэл рүү шилжиж эхэлжээ.
Одоогийн эрч, идэвхийг хадгалж чадвал хоёр улсын худалдааны хэмжээ дунд хугацаанд 500 сая ам.долларт хүрэх боломж бодитой хэвээр байна. Энэ нь Казахстан Монголын хувьд зүгээр нэг түнш биш, харин стратегийн шинэ чиглэлийн гол цэг болж буйг улам тодотгож байна.
