COVID-19-ийн дараах хам шинж, сэтгэлзүйн хүнд гэмтэл, аутоиммун өвчин, олон голомтот хатуурал зэрэг нь хоорондоо огт өөр шалтгаантай мэт харагддаг. Гэсэн ч шинэ судалгаагаар эдгээр өвчний үед илэрдэг хүчтэй ядаргаа, “тархи манантах” мэдрэмж, нойрны асуудал зэрэг шинж тэмдгийн цаана ижил төстэй биологийн өөрчлөлтүүд байж болохыг харуулжээ.
East Anglia-ийн их сургууль болон Oxford BioDynamics-ийн судлаачид ME/CFS, long COVID, PTSD, ревматоид артрит болон олон голомтот хатууралтай холбоотой биологийн өгөгдлийг харьцуулан шинжилсэн байна.
Эдгээр өвчний шалтгаан өөр боловч өвчтөнүүдийн мэдээлдэг шинж тэмдэг олон талаар төстэй байдаг нь судлаачдын анхаарлыг татжээ. Тухайлбал хэт ядаргаа, төвлөрөх чадвар муудах, нойр алдагдах, бодол удаашрах мэт мэдрэмж болон өдөр тутмын идэвх эрс буурах зэрэг нийтлэг шинж ажиглагддаг байна.
Ижил төстэй байдал нь генээс илүү генийн зохицуулалтад илэрчээ
Сонирхолтой нь судлаачид өвчин бүрийн тусгай генүүдийг шууд харьцуулахад давхцал маш бага байжээ.
Харин ДНХ эсийн дотор хэрхэн байрлаж, ямар хэсгүүд хоорондоо физик байдлаар ойртож, генийн идэвхэд нөлөөлж байгааг шинжлэхэд өөр дүр зураг гарсан байна.
ДНХ нь эсийн дотор урт шулуун утас хэлбэрээр оршдоггүй. Харин гурван хэмжээст нарийн бүтэц үүсгэн эвхэгддэг учраас геномын хол байрлах хэсгүүд хоорондоо ойртож, нэг нэгнийхээ идэвхийг зохицуулж чаддаг.
Үүнийг судлахын тулд баг EpiSwitch Orion платформ ашиглажээ.
Янз бүрийн өвчний өгөгдлийг энэ зохицуулалтын сүлжээтэй тулган үзэхэд тус тусдаа өөр генүүд оролцож байсан ч ижил биологийн тогтолцоонд нөлөөлж байж болохыг судалгааны баг тогтоосон байна.
Дархлаа, энерги, стрессийн систем нэг дор доголдож болох уу?
Судалгаанд хэд хэдэн нийтлэг чиглэл тодорчээ.
Үүнд дархлааны болон үрэвслийн дохиолол, митохондрийн энерги үйлдвэрлэл, бодисын солилцоо, стрессийн хариу урвал болон нейроэндокрин зохицуулалт багтсан байна.
Энэ нь архаг ядаргааны нэгэн сонирхолтой тайлбарыг санал болгож байгаа юм.
Өвчний эхлэл өөр байж болно. COVID-19 нь вирусийн халдвараас, PTSD нь сэтгэлзүйн гэмтлээс, ревматоид артрит нь аутоиммун үйл явцаас, олон голомтот хатуурал нь мэдрэлийн тогтолцооны гэмтлээс үүсдэг.
Гэсэн ч өвчин эхэлсний дараа бие махбодын янз бүрийн системүүд ижил төрлийн өөрчлөлтийн зам руу орж болохыг судлаачид таамаглаж байна.
Өөрөөр хэлбэл өөр өөр өдөөгч хүчин зүйлс эцэстээ дархлааны тэнцвэр, энергийн үйлдвэрлэл болон стрессийн зохицуулалттай холбоотой нэг төрлийн “нарийн цэг”-т хүргэж байж болох юм.
LAG3 ген анхаарал татжээ
ME/CFS-ийг тусад нь шинжлэх үед судлаачид LAG3 генийг онцолсон байна.
Энэ ген нь T эсийн “ядралт” гэх үзэгдэлтэй холбоотой. Удаан хугацааны идэвхжлийн дараа дархлааны T эсүүд үр дүнтэй ажиллах чадвараа аажмаар алдахыг ингэж нэрлэдэг.
Одоогоор LAG3 нь зөвхөн цаашид нарийвчлан судлах боломжтой нэр дэвшигчийн түвшинд байна.
Хэрэв дараагийн судалгаануудаар энэ холбоо батлагдвал халдвар зэрэг анхны өдөөгч хүчин зүйл аль хэдийн арилсан ч зарим хүний шинж тэмдэг яагаад үргэлжилдэгийг тайлбарлахад тусалж магадгүй.
Ирээдүйд цусны шинжилгээгээр илрүүлэх боломжтой юу?
Энэ судалгааны хамгийн практик ач холбогдолтой хэсэг нь оношилгоотой холбоотой.
Өнөөдөр ME/CFS болон long COVID-ийг ихэвчлэн шинж тэмдэг, өвчний түүх болон бусад оношийг хасах замаар тодорхойлдог. Эдгээр өвчнийг нэг лабораторийн шинжилгээгээр батлах нийтлэг арга одоогоор байхгүй.
Тиймээс судлаачид нийтлэг биологийн хэв шинжийг илрүүлж чадвал ирээдүйд цусны шинжилгээнд ашиглах боломжтой гэж үзэж байна.
EpiSwitch технологийг ME/CFS-д ашигласан өмнөх туршилтын үр дүн сонирхол татсан ч үүнийг хараат бус судалгаагаар дахин баталгаажуулах шаардлагатай хэвээр байна.
Энэ нь бүх өвчнийг тайлбарлах “нэг онол” биш
Судалгааны үр дүн сонирхол татаж байгаа ч эрдэмтэд эдгээр өвчний нэг л шалтгааныг олсон гэсэн үг биш.
Уг ажил нь голчлон өмнө цуглуулсан генетик болон геномын өгөгдөлд хийсэн тооцооллын шинжилгээ бөгөөд том хэмжээний шинэ клиникийн туршилт биш юм.
Тиймээс дараагийн алхам нь илэрсэн холбоосуудыг бодит өвчтөнүүд дээр шалгаж, аль механизм нь шинж тэмдэг үүсгэдэг, аль нь өвчнийг дагалдан илэрдэг болохыг ялгах шаардлагатай.
Хэрэв эдгээр үр дүн цаашид батлагдвал архаг ядаргааг олон тусдаа өвчний дагалдах шинж гэж харахаас илүүтэй дархлаа, бодисын солилцоо, эсийн энерги болон стрессийн зохицуулалтын нийтлэг сүлжээний өөрчлөлт гэж судлах шинэ чиглэл нээгдэх боломжтой.
