Хүний гэдэс зөвхөн хоол боловсруулдаг эрхтэн гэж үздэг үе нэгэнт өнгөрчээ. Өнөөдөр түүнийг олон их наяд бичил биетэн оршин амьдардаг нарийн төвөгтэй экосистем гэж үздэг болсон. Эдгээр бичил биетэн нь хоол боловсруулалтаас гадна дархлаа, бодисын солилцоо, цаашлаад сэтгэл санаанд хүртэл нөлөөлдөг байна.
Шинжлэх ухааны судалгаануудын шинэ тоймд эрүүл мэндийн түлхүүр нь зүгээр нэг “ашигтай бактери” хэрэглэхэд бус, харин ямар төрлийн бичил биетэн гэдэсний экосистемд гол үүрэгтэйг ойлгож, тэдэнд хооллолтоор дамжуулан хэрхэн нөлөөлөхөд оршиж болохыг онцолжээ.
Бүх бактери адил ач холбогдолтой биш
Судлаачид сүүлийн үед микробиомыг зүгээр нэг “тэнцвэржүүлэх” шаардлагатай санамсаргүй бактерийн цуглуулга гэж харахаас татгалзаж байна. Үүний оронд тэд гэдэсний экосистемд онцгой нөлөөтэй “гол зүйлүүд” буюу бусад бичил биетнүүдийн ажиллагаанд харьцангуй их нөлөөлдөг бактерийг тодорхойлохыг зорьж байна.
Хэрэв ийм чухал бактерийн тоо огцом буурах эсвэл бүр алга болбол гэдэсний дотоод орчин алдагдаж болзошгүй. Үүний улмаас үрэвсэл нэмэгдэх, хоол боловсруулалт муудах, зарим тохиолдолд архаг өвчний эрсдэл өсөх боломжтой аж.
Иймээс орчин үеийн шинжлэх ухаан ерөнхий зориулалттай пробиотикийн “нэг шийдэл бүх хүнд таарна” гэсэн хандлагаас илүү тодорхой бичил биетний бүлэгт чиглэсэн нарийн нөлөөлөл рүү шилжиж байна.
Хоол хүнс микробиомд нөлөөлөх хүчтэй хэрэгсэл
Судалгааны тоймд хооллолт нь гэдэсний микрофлорын бүтцийг өөрчлөх хамгийн хүчтэй аргуудын нэг гэж дурджээ.
Өөр өөр төрлийн хүнс нь өөр өөр бактерийн өсөлтийг дэмждэг. Жишээлбэл, хүнсний эслэг ихтэй хүнсний ногоо, буурцагт ургамал, бүхэл үрийн бүтээгдэхүүнүүд нь ашигтай бичил биетнүүдийн “түлш” болдог байна.
Харин хэт боловсруулсан хүнсийг ихээр хэрэглэх нь гэдэсний микробиомын олон янз байдлыг бууруулах эрсдэлтэй. Микробиомын олон янз байдал багасах нь гэдэсний экосистемийн тогтвортой байдалд сөргөөр нөлөөлж болзошгүй гэж эрдэмтэд үзэж байна.
Ирээдүйд судлаачид зүгээр нэг “ерөнхийдөө эрүүл” хоолны дэглэм бус, тухайн хүний микробиомын байдалд тусгайлан тохируулсан хооллолтын загвар боловсруулахыг зорьж байна.
Пробиотик, пребиотик илүү нарийн хэрэглэгдэх шаардлагатай
Пробиотик гэдэг нь хоол хүнс эсвэл нэмэлт бүтээгдэхүүнээр дамжуулан авч буй амьд бичил биетэн юм. Харин пребиотик нь ашигтай бактерийг тэжээдэг бодисуудыг хэлнэ.
Гэвч шинэ судалгаануудын дүнгээр эдгээр аргын үр нөлөө хүн бүрд адилхан байдаггүй нь тодорхой болж байна. Нэг төрлийн пробиотик нэмэлт нэг хүнд сайн нөлөө үзүүлж болох ч өөр хүнд бараг мэдэгдэхүйц өөрчлөлт өгөхгүй байж магадгүй.
Үүний гол шалтгаан нь хүмүүсийн гэдэсний микробиомын анхны бүтэц өөр өөр байдагтай холбоотой. Тиймээс шинжлэх ухаан одоо илүү хувь хүнд тохируулсан шийдэл рүү чиглэж байна. Эхлээд гэдэсний бичил орчныг шинжилж, дараа нь тохирох бактерийн штамм болон хооллолтыг сонгох зарчим илүү чухал болжээ.
Ирээдүй хувь хүнд тохируулсан хооллолтод байна
Эрдэмтэд микробиомыг “дахин тохируулах” аргуудыг боловсруулах чиглэлд ажиллаж байна. Үүнд антибиотик хэрэглэсний дараа, өвчний дараа, эсвэл удаан хугацаанд буруу хооллосны улмаас алдагдсан гэдэсний тэнцвэрийг сэргээх арга замууд багтаж байна.
Гол санаа нь зөвхөн “ашигтай бактери” нэмж өгөхөд биш юм. Харин зөв бичил биетнүүд өөрсдөө давамгайлж эхлэх орчныг бүрдүүлэхэд оршино.
Ийм хандлага нь анагаах ухаанд шинэ үе шат авчирч магадгүй. Ирээдүйд хоолны дэглэмийг эмийн адил нарийн оношилгоонд үндэслэн, тухайн хүний биед тохируулан санал болгох боломжтой гэж судлаачид үзэж байна.
Өдөр тутмын хооллолт гэдэсний “дотоод ертөнц”-ийг бүрдүүлдэг
Эдгээр технологи, аргачлалын ихэнх нь хөгжүүлэлтийн шатандаа байгаа ч нэг дүгнэлт аль хэдийн тодорхой болжээ. Бидний өдөр бүр иддэг хоол хүнс гэдэс дотор орших бичил ертөнцийг шууд хэлбэржүүлдэг.
Харин тэр бичил ертөнц нь бидний бодож байснаас хавьгүй олон үйл явцад нөлөөлдөг байна. Үүнд өдрийн турш мэдрэгдэх эрч хүч, дархлааны байдал, бодисын солилцоо, сэтгэл санаа, цаашлаад урт хугацааны эрүүл мэнд ч багтана.
Иймээс ирээдүйн “гэдэсний хоолны дэглэм” нь зүгээр нэг түр зуурын моод бус, хүний эрүүл мэндийг хадгалах гол стратегийн нэг болж магадгүй юм.
