Нас ахих тусам тархи заавал доройтдог гэх ойлголт няцаагдав
Олон хүн нас ахихын хэрээр ой санамж, сэтгэн бодох чадвар зайлшгүй мууддаг гэж үздэг. Гэвч АНУ-ын эрдэмтдийн хийсэн шинэ, өргөн хүрээтэй судалгаа энэ түгээмэл ойлголтыг өөр өнцгөөс харахад хүргэж байна.
Судалгааны үр дүнгээс харахад хөгшрөлт нь оюуны чадвараа алдахтай заавал тэнцүү биш аж. Харин хүний тархи маш өндөр насанд ч хөгжиж, дасан зохицож, шинэ холбоос үүсгэх чадвараа хадгалж чаддаг байна.
Техасын их сургуулийн BrainHealth төв судалгаа хийжээ
Ийм дүгнэлтэд Даллас дахь Техасын их сургуулийн BrainHealth төвийн судлаачид хүрсэн байна. Тэд гурван жилийн турш 19-94 насны бараг 4,000 сайн дурын оролцогчийг ажиглаж, тэдний тархины эрүүл мэнд хэрхэн өөрчлөгдөж байгааг судалжээ.
Энэхүү судалгаа нь хүний танин мэдэхүйн эрүүл мэндийг хэрхэн хадгалах, сайжруулах боломжтойг тогтоох зорилготой BrainHealth Project хөтөлбөрийн хүрээнд явагдсан байна.
Өдөрт ердөө 5-15 минутын дасгал хийжээ
Судалгаанд оролцогчид өдөр бүр богино хугацааны дасгалууд хийсэн байна. Эдгээр дасгал нь ойролцоогоор 5-15 минут үргэлжилдэг байсан бөгөөд оролцогчдоос их хэмжээний цаг, хүч шаардаагүй аж.
Гэсэн хэдий ч үр дүн нь эрдэмтдийн хувьд сонирхолтой байлаа. Богино хугацааны, тогтмол оролцоотой дасгалууд тархины эрүүл мэндэд эерэг өөрчлөлт авчирч болохыг судалгаа харуулжээ.
BrainHealth Index-аар өөрчлөлтийг хэмжсэн байна
Судлаачид оролцогчдын ахиц дэвшлийг үнэлэхдээ BrainHealth Index гэх тусгай систем ашигласан байна. Энэ систем нь тархины эрүүл мэндтэй холбоотой ойролцоогоор 20 өөр үзүүлэлтийг шинжилдэг.
Үүнд нойрны чанар, сэтгэл хөдлөлийн байдал, амьдралын зорилгын мэдрэмж, нийгмийн харилцаа, төвөгтэй сэтгэн бодох чадвар зэрэг олон хүчин зүйл багтжээ.
Оролцогчдыг бусадтай бус, өөртэй нь харьцуулсан
Судалгааны нэг чухал онцлог нь оролцогч бүрийг бусад хүмүүстэй харьцуулаагүй явдал юм. Харин хүн бүрийн одоогийн үр дүнг өөрийнх нь өмнөх үзүүлэлттэй харьцуулжээ.
Ингэснээр тухайн хүний тархины эрүүл мэнд үнэхээр сайжирч байна уу, эсвэл тогтвортой хэвээр байна уу гэдгийг илүү бодитой үнэлэх боломжтой болсон байна. Судалгааны үр дүн Nature-ийн Scientific Reports сэтгүүлд нийтлэгджээ.
80-аас дээш насныханд ч эерэг өөрчлөлт илэрчээ
Судалгааны хамгийн анхаарал татсан үр дүнгийн нэг нь эерэг өөрчлөлт бүх насны бүлэгт ажиглагдсан явдал юм. Үүнд 80-аас дээш насны оролцогчид ч багтжээ.
Энэ нь хүний тархи насан туршдаа нейропластик чанараа хадгалж чаддагийг харуулж байна. Өөрөөр хэлбэл, мэдрэлийн эсүүдийн хооронд шинэ холбоос үүсэх, одоо байгаа холбоосууд өөрчлөгдөх чадвар өндөр насанд ч бүрэн алга болдоггүй аж.
Эхэндээ хамгийн сул үзүүлэлттэй хүмүүс хамгийн их ахиц гаргажээ
Судалгааны өөр нэг сонирхолтой дүгнэлт нь эхэндээ танин мэдэхүйн эрүүл мэндийн үзүүлэлт хамгийн бага байсан хүмүүс хамгийн их ахиц гаргасан явдал байв.
Гэхдээ зөвхөн тэд сайжирсан гэсэн үг биш. Судалгааны эхэнд аль хэдийн өндөр үзүүлэлттэй байсан оролцогчдын хувьд ч тодорхой эерэг өөрчлөлт бүртгэгдсэн байна.
Энэ нь тархины эрүүл мэндийг зөвхөн асуудалтай үед биш, сайн байгаа үед нь ч улам сайжруулах боломжтойг харуулж байна.
Амжилтын гол хүчин зүйл нь нас биш, тогтмол оролцоо байв
Судалгааны авторуудын онцолсноор, ахиц дэвшилд хамгийн их нөлөөлсөн хүчин зүйл нь нас, хүйс, боловсролын түвшин биш байжээ.
Харин хөтөлбөрт хэр идэвхтэй оролцсон, дасгалаа хэр тогтмол хийсэн эсэх нь ирээдүйн ахицын хамгийн сайн таамаглагч болсон байна. Өөрөөр хэлбэл, тархиа хөгжүүлэхэд “хэт оройтсон” нас гэж байхгүй байж магадгүй юм.
Тархины эрүүл мэндийг асуудал үүсэхээс өмнө анхаарах хэрэгтэй
Эрдэмтдийн үзэж байгаагаар, нийгэм тархины эрүүл мэндийн талаар хэт орой бодож эхэлдэг. Ихэнх хүмүүс ой санамж муудах, сэтгэн бодох чадвар сулрах, мэдрэлийн ноцтой шинж тэмдэг илрэх үед л тархиа анхаарч эхэлдэг.
Гэвч шинэ судалгаа өөр зүйлийг харуулж байна. Танин мэдэхүйн чадварыг асуудал гарахаас өмнө хөгжүүлж, хадгалж болох бөгөөд энэ ажил өндөр насанд ч үр дүнгээ өгч чадна.
Тархи насны “барьцаанд” байдаггүй
Энэхүү судалгаа хүний тархи насжилтын бүрэн хяналтад орж, заавал доройтдог гэсэн ойлголтыг сулруулж байна.
Мэдээж нас ахих нь бие махбод болон мэдрэлийн системд өөрчлөлт авчирдаг. Гэхдээ энэ нь тархи цаашид хөгжих боломжгүй гэсэн үг биш. Харин зөв өдөөлт, тогтмол дасгал, сэтгэлзүйн оролцоо нь тархины уян хатан чанарыг дэмжиж болохыг судалгаа харуулжээ.
400 оролцогчийн тархийг 1200 гаруй удаа скан хийжээ
BrainHealth Project-ийн ажил үргэлжилж байна. Одоогоор ойролцоогоор 400 оролцогч тархины 1200 гаруй сканд хамрагдсан байна.
Эдгээр дүрслэлийн мэдээлэл нь танин мэдэхүйн сайжралын ард ямар биологийн процесс явагдаж байгааг илүү нарийвчлан ойлгоход эрдэмтдэд туслах юм. Ингэснээр зөвхөн зан үйлийн өөрчлөлт бус, тархины бүтэц, үйл ажиллагааны түвшинд ямар өөрчлөлт гарч байгааг судлах боломжтой болно.
Судалгаа хөгшрөлтийн талаарх хандлагыг өөрчилж магадгүй
Эрдэмтэд энэхүү судалгааны үр дүн хүмүүсийн өөрийн тархинд хандах хандлагыг өөрчилнө гэж найдаж байна.
Өндөр настай болсон ч тархиа хөгжүүлэх, шинэ зүйл сурах, нийгмийн харилцаагаа хадгалах, зорилготой амьдрах, сэтгэл санаагаа дэмжих нь бодит үр дүн өгч болохыг энэ ажил харуулж байна.
90 наснаас хойш ч тархи хөгжих боломжтой
Судалгааны хамгийн урам өгсөн санаа нь хүний тархи 90 нас хүрсэн ч хөгжих чадвараа бүрэн алддаггүй байж болох тухай юм.
Энэ нь хөгшрөлтийг зөвхөн алдагдал, бууралт, доройтол гэж харах бус, дасан зохицох, сайжрах, шинэ холбоос үүсгэх боломжтой амьд процесс гэж ойлгоход тусалж байна.
Тархиа хөгжүүлэхэд хэзээ ч оройтдоггүй байж магадгүй
Шинэ судалгаа нэг чухал санааг тодрууллаа. Хүний тархи насны эцсийн хязгаарт баригдсан, өөрчлөгдөх боломжгүй эрхтэн биш юм.
Тогтмол оролцоо, богино боловч зорилготой дасгал, сэтгэлзүйн болон нийгмийн идэвхтэй байдал нь тархины эрүүл мэндийг насан туршид дэмжих боломжтой байж магадгүй. Тиймээс тархиа анхаарах хамгийн зөв цаг нь асуудал гарсны дараа бус, яг одоо юм.
